Ο Βασίλης Έξαρχος, συντρόφισσες και σύντροφοι, έκανε μια έκκληση, ν’ αυτοπεριοριστούμε στο χρόνο κι εγώ αποφάσισα ν’ ακολουθήσω την εξής μέθοδο υπολογισμού: Όση ώρα μίλησε ο Πρόεδρος, ο Γιώργος Παπανδρέου, συν το χρόνο που χρησιμοποίησε ο Βαγγέλης Βενιζέλος θα τον διαιρέσω στα δύο για να μιλήσω.
Είμαστε εδώ σήμερα όλοι για να συζητήσουμε. Να συζητήσουμε, υποθέτω, όλοι για το σήμερα και κυρίως για το αύριο. Να συζητήσουμε για τις διαδικασίες είπαμε. Υπάρχει ένας κίνδυνος, εάν η συζήτηση τελικά περιστραφεί μόνο σε σχέση με τις διαδικασίες και τις προτάσεις που είτε έχουν κατατεθεί εδώ σήμερα επίσημα, είτε ακούσαμε ότι τις προηγούμενες ημέρες διακινούνταν.
Το πιο σημαντικό απ’ όλα είναι να συζητήσουμε για το αύριο, αλλά για την ουσία του αύριο, για την ουσία της πολιτικής, για την ουσιαστική ύπαρξη και πορεία του ΠΑΣΟΚ. Και για να κάνουμε αυτή τη συζήτηση, θα πρέπει πρώτα απ’ όλα να κουβεντιάσουμε ειλικρινά μεταξύ μας για το παρελθόν, για το πρόσφατο παρελθόν, για τη διετία αυτή που έχουμε πίσω μας. Θα μου επιτρέψετε λοιπόν, εν πολλοίς αυτή την αφήγηση είχα κάνει και πριν από μερικές εβδομάδες, στις 27 Δεκεμβρίου σ’ εκείνη τη συνεδρίαση του διευρυμένου, όπως χαρακτηρίσαμε, Πολιτικού Συμβουλίου. Την αφήγηση των γεγονότων. Και γιατί επιμένω σ’ αυτή την αφήγηση των γεγονότων: Γιατί πρώτα απ’ όλα ο κόσμος, έχω την αίσθηση ότι δεν κατάλαβε πολλά πράγματα από αυτά που έχουν συμβεί. Δεν κατάλαβε διάφορα πράγματα, γιατί συνέβησαν. Και ορισμένες φορές, δεν πρόλαβε ή δε μπόρεσε να καταγράψει και τα γεγονότα όπως ακριβώς συνέβησαν. Ίσως και μεταξύ μας να έχουμε μια αδυναμία να σταθούμε σ’ αυτά τα γεγονότα. Αν δεν κατανοήσουμε όμως τι συνέβη αυτά τα δυο χρόνια, πώς θα μπορέσουμε να σχεδιάσουμε για το αύριο;
Γυρίζω 27 μήνες πίσω, Οκτώβρης του 2009. Ο ελληνικός λαός με βάση το πρόγραμμα που τότε του είχαμε παρουσιάσει, δίνει ένα μεγάλο ποσοστό πολύ μεγάλη εμπιστοσύνη στο ΠΑΣΟΚ και στον Πρόεδρό του, το Γιώργο Παπανδρέου. Εκλέγεται η νέα κυβέρνηση μέσα σ’ ένα κλίμα ενθουσιασμού, ελπίδας για το αύριο.
Το πρόγραμμά μας εκείνο το κυβερνητικό βέβαια, όντως δεν έδινε πολλές υποσχέσεις, αλλά ήταν ένα πρόγραμμα που με τα δεδομένα που είχαμε τότε υπ' όψιν, είχε θετικές προτάσεις. Σε ό,τι αφορά λοιπόν εκείνο το πρόγραμμα, είχαμε συμπεριλάβει και θετικές, εννοώ για τους εργαζομένους και για τα εισοδήματα, προτάσεις. Όχι απλόχερες, αλλά όσοι είχαν εκπονήσει το τότε οικονομικό πρόγραμμα, και το θύμισε η Κατσέλη αυτό, είχαν υπ' όψιν τους άλλα δεδομένα, είχαμε υπ' όψιν μας άλλα δεδομένα.
Ξεκίνησε λοιπόν η νέα κυβέρνηση τότε με πολύ μεγάλο ενθουσιασμό και με πολλά νέα πρόσωπα μέσα. Ο κόσμος ήθελε να δει πραγματικά και νέα πρόσωπα. Αλλά πολύ γρήγορα η ψήφος εμπιστοσύνης είχε δοθεί, στις 15 Οκτώβρη. Πολύ γρήγορα άρχισε η διαπίστωση της κατάστασης την οποία είχαμε παραλάβει. Και εκεί ήταν η μεγάλη, πολύ μεγάλη δυσάρεστη έκπληξη.
Η κατάσταση αυτή συνειδητοποιήθηκε στους αμέσως επόμενους μήνες. Και ποια ήταν η συνειδητοποίηση αυτή: Ότι ο Παπανδρέου ως Πρωθυπουργός στην αγκαλιά του, στα χέρια του και όλοι εμείς, και η κυβέρνηση αλλά και όλα τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ, οι Βουλευτές του ΠΑΣΟΚ, είχαμε μια βόμβα έτοιμη να εκραγεί. Αυτή τη βόμβα είχαμε κληρονομήσει, τη βόμβα της επικείμενης χρεοκοπίας.
Σήμερα θύμισε ορισμένα στοιχεία ο Γιώργος Παπανδρέου, για το τι ισχυριζόταν επισήμως η τότε κυβέρνηση και ποια ήταν μετά η διαπίστωση. Όχι μόνο δική μας διαπίστωση, αλλά η διαπίστωση πάνω απ’ όλα και των εταίρων μας και των δανειστών μας. Και το Γενάρη του είπαν ότι «η χώρα σας δε μπορεί πλέον να δανειστεί». Αυτή ήταν η διαπίστωση στο Νταβός Πρόεδρε, αυτή δεν ήταν; Ότι εδώ τελειώνουν όλα.
Εκεί υπήρξε μεγάλη αγωνία, αλλά υπήρξε και πανικός. Και για μένα ήταν αυτονόητο ότι θα υπάρχει και δόση πανικού σ’ αυτές τις περιπτώσεις, εάν σκάσει η βόμβα στα χέρια σου, καταρρέει η χώρα, η χώρα βγαίνει από το ευρώ, βγαίνει από την Ευρωζώνη και η ιστορία καταγράφει, φτας δε φταις, ότι στα δικά σου χέρια συνέβη αυτό, στη δική σου κυβερνητική θητεία ως ΠΑΣΟΚ συνέβη αυτό. Αυτό θα καταγραφόταν στην ιστορία, αλλά χειρότερα ακόμη κι από την καταγραφή στην ιστορία ήταν ότι αυτό θα σήμαινε την ολική απώλεια, την ολική καταστροφή, την ολική κατάρρευση. Και για πολλές δεκαετίες, φτώχια ανυπολόγιστη για την Ελλάδα. Αυτή ήταν η μεγάλη αγωνία. Πότε πάρθηκαν τα πρώτα μέτρα; Γιατί κι εδώ μου φαίνεται ότι ξεχνάμε γεγονότα. Δεν τα πήραμε το Μάιο τα πρώτα μέτρα, η κυβέρνηση δεν τα πήρε το Μάιο. Οι πρώτες ανακοινώσεις έγιναν το Δεκέμβριο στην ομιλία στο Ζάππειο, άρχισαν να αναφέρονται παρεμβάσεις και περικοπές αλλά ακόμη ήμασταν ανυποψίαστοι και εσύ ήσουν ανυποψίαστος εν πολλοίς, γιατί τα στοιχεία δεν ήταν σε όλη την έκταση ακόμη γνωστά. Και τα πρώτα μέτρα τα πήραμε τον Μάρτιο. Εγώ δεν συμμετείχα στο  Υπουργικό Συμβούλιο αλλά σε κάποιες συσκέψεις εκαλούμην και εγώ. Δεν θυμάστε τις Ομάδες Εργασίας που είχαν γίνει τότε από τα μέλη της κυβέρνησης και από στελέχη του ΠΑΣΟΚ και της Κοινοβουλευτικής Ομάδας εκείνο το βράδυ ενόψει το τι θα έπρεπε να αποφασίσουμε για το ποια θα ήταν τα πρώτα μέτρα που έπρεπε να μειώνουν αμέσως εδώ και τώρα κατά τόσα δις το έλλειμμα; Και  απεγνωσμένα αναζητούμε λύσεις. Ήταν η περικοπή του 12% των επιδομάτων. Και εκείνο το βράδυ γίνονταν συζήτηση και γίνονταν και εισηγήσεις, εισηγήσεις που τεχνοκρατικά κάποιοι είχαν επεξεργαστεί και είχαν δώσει για να διευκολύνουν στην ηγεσία του Υπουργείου Οικονομικών, το ότι ηγεσία είχε φέρει αυτές τις προτάσεις και τις εισηγήσεις στα τραπέζια εκεί των συζητήσεων για κατάργηση αμέσως από τότε ολοσχερώς των δώρων για όλους τους μισθωτούς και τους συνταξιούχους. Και εκεί κάτω από ασφυκτικό, ανύπαρκτο χρόνο προσπαθούσαμε να βρούμε εναλλακτικές προτάσεις και λύσεις με ισοδύναμο αποτέλεσμα σε ότι αφορά τη μείωση των δαπανών αλλά να μη φτάσουμε εκεί να καταργηθεί ολοσχερώς το δώρο του χαμηλοσυνταξιούχου ή και του χαμηλού σε εισόδημα μισθωτού. Και βρέθηκαν έστω και πρόχειρα, έστω εκ των ενόντων και ορισμένες τέτοιες λύσεις.
        Τα θυμίζω όλα αυτά γιατί τα ξεχνάμε. Γι΄ αυτό μιλάω στην ουσία για δικαιολογημένο πανικό, γιατί έπρεπε εκεί και τότε, εκείνες τις στιγμές, εκείνες τις ημέρες, εκείνες τις εβδομάδες να ληφθούν τα μέτρα. Διαφορετικά δεν θα μπορούσε ο Πρωθυπουργός της χώρας να πείσει τους Ευρωπαίους για να ασχοληθούν πιο σοβαρά με την Ελλάδα. Και μετά ακολούθησαν υπεράνθρωπες προσπάθειες για να υπάρξουν πλέον πακέτα στήριξης. Γιατί οι Ευρωπαίοι, η Μέρκελ είχε τις εκλογές μια στο ένα κρατίδιο, μια στο άλλο κρατίδιο. Δεν φταίει αυτή βέβαια που γίνονταν εκλογές, για τα αποτελέσματα φταίει η ίδια και η πολιτική της, γιατί με την αναβλητικότητά της κατόρθωνε και μέσα στη χώρα της να χάνει τις εκλογές και όλη την Ευρώπη με τις καθυστερήσεις αυτές σε συνεργασία και με τους άλλους μεγάλους της Ευρώπης, όχι μεγάλους, λάθος η έκφρασή μου είναι, στους  Πρωθυπουργούς μεγάλων χωρών, ηγέτες της σημερινής Ευρώπης, είναι πολύ λιγότερο μεγάλοι από ηγέτες που είχαν βάλει τη σφραγίδα τους, όταν δημιουργούνταν η Ευρωπαϊκή Ένωση. Αλλά ξεκίνησε η υπεράνθρωπη προσπάθεια για να πείσει ο Παπανδρέου με τη στήριξη όλων μας ότι πρέπει να υπάρξουν πακέτα στήριξης πλέον, ότι η Ελλάδα σε αυτή τη μάχη την άνιση με τις αγορές δεν θα είχε τύχη, δεν θα είχε μέλλον, θα είχε κατασπαραχθεί. Και επετεύχθησαν. Επετεύχθη το πρώτο πακέτο στήριξης και  ακολούθησαν και τα άλλα μέτρα πάντα με την ίδια αγωνία, πάντα μέσα στον ίδιο πανικό εν πολλοίς. Η επόμενη δόση θα έρθει, θα μας την δώσουν, δεν θα μας τη δώσουν; Το έλλειμμα μειώθηκε τόσο, πρέπει να το μειώσουμε πολύ περισσότερο. Εκεί όμως έγιναν και τα πρώτα λάθη, γιατί τον απολογισμό της 2ετίας πρέπει να τον κάνουμε με πολύ ειλικρίνεια. Μηδενισμός της 2ετίας δεν είναι μόνο ότι αδικεί τον Πρωθυπουργό, τον Γιώργο Παπανδρέου, την κυβέρνησή του, την Κοινοβουλευτική του Ομάδα, όλους μας, δεν είναι μόνο ότι αδικεί γιατί αυτή η 2ετία έχει και πάρα πολλά θετικά αλλά θα είναι και εντελώς κουτό να μην αναφέρει κανείς τι ακριβώς συνέβη για να μπορέσει να σχεδιάσει μετά το μέλλον για τα επόμενα βήματα. Εκεί έγιναν όμως τα πρώτα λάθη. Θα έπρεπε σε εκείνη ακριβώς την περίοδο τα μέτρα τα επώδυνα, που πάνω στη βιασύνη ήταν και άδικα, γιατί οριζόντιες περικοπές σαφώς εμπεριέχουν μέσα αδικία, σε εκείνη την περίοδο ακριβώς έπρεπε να ληφθούν  και τα άλλα μέτρα, προς την άλλη κατεύθυνση που ελήφθησαν και οι αποφάσεις πάρθηκαν το καλοκαίρι του ’11. Δηλαδή, η ποινικοποίηση της φοροδιαφυγής έπρεπε από τότε να συνοδεύει τα πρώτα περιοριστικά μέτρα που αφορούσαν τους πολλούς και τους πιο αδύναμους όπως λέμε. Τότε έπρεπε επίσης να έχουμε λάβει τις αποφάσεις για την άρση του απορρήτου των καταθέσεων, να έχουν ξεκινήσει οι έλεγχοι για τις εκροές αφορολόγητων χρημάτων στο εξωτερικό. Τότε θα έπρεπε να έχουμε ξεκινήσει επίσης σημαντικά, σταθερά βήματα στην κατεύθυνση του να επιτευχθούν συμφωνίες με την Ελβετία για να υπάρξει η φορολόγηση και των άλλων χρημάτων Ελλήνων που βρίσκονται στην Ελβετία.